
از جمله غفلتهای احتمالی در حج، یکی این است که کسانی به جای شرکت در نمازهای جماعت، به جای طواف مستحبی، به جای حضور در فضای معطر مسجدالحرام یا مسجدالنبی - که از دوران افتخار اسلام و دوران وحی و بعثت، این همه خاطرات در این دو محل وجود دارد - سراغ زرق و برقهای بی ارزش و پوچ و بازارها و مغازهها بروند، برای این که جیب دولتهای بیگانهی لاابالی نسبت به منافع مسلمین را پُر کنند؛ جیب کارگر و سرمایه دارِ آنها را با پول ایرانی و با ثروت ملیشان پُر کنند. به جای شرکت در نماز جماعت، به بازارگردی و دکان گردی بروند و اجناس را تماشا کنند. انسان متأسف میشود وقتی بشنود هنگامی که جمعیتِ باشکوه در مسجدالحرام یا مسجدالنبی مشغول اقامهی جماعتند یا به اقامهی جماعت میشتابند، تعداد معدودی حاجیِ ایرانی - یا مرد یا زن - سراغ بازارها بروند؛ کیسهها را زیر بغل بگیرند و اجناسی را که در شهر خودشان گاهی ارزانتر و بهتر از آن جا میتوانند پیدا کنند، بگیرند بیایند. «ذلکم خیر لکم ان کنتم تعلمون»؛ این بهتر و مفیدتر و مهمتر است که انسان به نماز، به عبادت، به ذکر، به توجه و به حضور در جماعات بپردازد؛ اینها دستاورد واقعی حج است؛ سوغات، اینهاست.