
حج، یک هجرت است. هجرت از خود ماست؛ هجرت از منیّت ماست؛ هجرت از آن زندانی است که ما را احاطه کرده و گوهر یکدانه بینظیر انسانی را در وجود ما مخفی و پنهان نگهداشته است. حج، هجرت از خودپرستیهایی است که از هوا و هوس ناشی میشود؛ هجرت از خودخواهیهایی است که ما را از خدا دور میکند؛ هجرت از طبقهبندیها و مرزبندیهاییست که زندگی انسانها را از هم جدا میکند و فقیر و غنی، شریف و وضیع، بزرگ و کوچک - بر طبق معیارهای عامیانه مردمی را به هم نزدیک میکند و در کنار هم قرار میدهد و وجه مشترک همه انسانها، یعنی عبودیّت را در همه زنده میکند.