برخورد با یهودیان

بخش مهمی از سوره بقره و بعضی از سوره‌های دیگر قرآن مربوط به برخورد و مبارزه فرهنگی پیغمبر, با یهود است. چون گفتیم این‌ها فرهنگی بودند؛ آگاهی‌هایی داشتند؛ روی ذهن‌های مردم ضعیف‌الایمان اثرِ زیاد می‌گذاشتند؛ توطئه می‌کردند؛ مردم را ناامید می‌کردند و به جان هم می‌انداختند. این‌ها دشمن سازمان‌یافته‌ای بودند. پیغمبر, تا آن‌جایی که می‌توانست، با این‌ها مدارا کرد؛ اما بعد که دید این‌ها مدارا بردار نیستند، مجازاتشان کرد. پیغمبر,، بیخود و بدون مقدّمه هم سراغ این‌ها نرفت؛ هر کدام از این سه قبیله عملی انجام دادند و پیغمبر, بر طبق آن عمل، آن‌ها را مجازات کرد.

 اوّل، بنی‌قینقاع بودند که به پیغمبر ,خیانت کردند؛ پیغمبر, سراغشان رفت و فرمود باید از آن‌جا بروید؛ این‌ها را کوچ داد و از آن منطقه بیرون کرد و تمام امکاناتشان برای مسلمان‌ها ماند.

 دسته دوم، بنی‌نضیر بودند. این‌ها هم خیانت کردند - که داستان خیانت‌هایشان مهم است - لذا پیغمبر, فرمود مقداری از وسایلتان را بردارید و بروید؛ این‌ها هم مجبور شدند و رفتند.

 دسته سوم بنی‌قریظه بودند که پیغمبر, امان و اجازه‌شان داد تا بمانند؛ این‌ها را بیرون نکرد؛ با این‌ها پیمان بست تا در جنگ خندق نگذارند دشمن از طرف محلاتشان وارد مدینه شود؛ اما این‌ها ناجوانمردی کردند و با دشمن پیمان بستند تا در کنار آن‌ها به پیغمبر, حمله کنند! پیغمبر , مطّلع شد که این‌ها چنین تصمیمی گرفته‌اند. با یک تدبیر بسیار هوشیارانه، کاری کرد که بین این‌ها و قریش به هم خورد - که ماجرایش را در تاریخ نوشته‌اند - کاری کرد که اطمینان این‌ها و قریش از همدیگر سلب شد. یکی از آن حیله‌های جنگیِ سیاسیِ بسیار زیبای پیغمبر, همین‌جا بود؛ یعنی این‌ها را علی‌العجاله متوقف کرد تا نتوانند لطمه بزنند.

بعد که قریش و همپیمانانشان شکست خوردند و از خندق جدا شدند و به طرف مکه رفتند، پیغمبر, به مدینه برگشت. همان روزی که برگشت، نماز ظهر را خواند و فرمود نماز عصر را جلوِ قلعه‌های بنی‌قریظه می‌خوانیم؛ راه بیفتیم به آن‌جا برویم؛ یعنی حتّی یک شب هم معطل نکرد؛ رفت و آن‌ها را محاصره کرد. بیست‌وپنج روز بین این‌ها محاصره و درگیری بود؛ بعد پیغمبر, همه مردان جنگی این‌ها را به قتل رساند؛ چون خیانتشان بزرگ‌تر بود و قابل اصلاح نبودند.

پیغمبر, با این‌ها این‌گونه برخورد کرد؛ یعنی دشمنیِ یهود را - عمدتاً در قضیه بنی‌قریظه، قبلش در قضیه‌ی بنی‌نضیر، بعدش در قضیه یهودیان خیبر - این‌گونه با تدبیر و قدرت و پیگیری و همراه با اخلاق والای انسانی از سر مسلمان‌ها رفع کرد. در هیچ‌کدام از این قضایا، پیغمبر, نقض عهد نکرد؛ حتّی دشمنان اسلام هم این را قبول دارند که پیغمبر, در این قضایا هیچ نقض عهدی نکرد؛ آن‌ها بودند که نقض عهد کردند.